Boğaziçi Üniversitesi Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü (KRDAE), "Meteorolojik Bilimsel Mirasın Korunması" projesi dahilinde 115 yıllık gözlem kayıtlarını dijital dünyaya aktarıyor. Nisan 2025'te başlatılan ve sene sonunda tamamlanması amaçlanan projeyle, 1911 yılından bugüne kadar kesintisiz tutulan analog veriler yapay zeka yöntemleriyle sayısallaştırılıyor. Üsküdar’daki yerleşkede ayarlanan tanıtım programında, bu verilerin Türkiye’nin iklim hafızası niteliğinde olduğu ve bilimsel araştırmalar için kritik önem taşıdığı belirtildi. Çalışma sonucunda elde edilecek veriler, kamu kurumları ve araştırmacıların kullanımına sunularak stratejik planlamalarda temel veri kaynağı oluşturacak.

Yapay zeka ile dijital dönüşümGörsel

Proje kapsamında sıcaklık, yağış, basınç, nem, rüzgar ve güneşlenme süresi gibi temel meteorolojik parametreleri içeren analog graf kayıtları modern yöntemlerle analiz ediliyor. Geleneksel yöntemlerle işlenmesi uzun zaman alan bu tarihi belgeler, yapay zeka ve veri bilimi teknikleri kullanılarak hatasız bir şekilde sayısal veri setlerine dönüştürülüyor. Laboratuvar şefi Ayfer Serap Söğüt, büyük veri analitiği sayesinde daha güvenilir iklim öngörüleri tespit etmeyi ve geçmişten gelen bu mirası geleceğin teknolojisiyle harmanlamayı hedeflediklerini belirtti.

Türkiye'nin kesintisiz iklim hafızası korunuyor

Kandilli Rasathanesi bünyesinde 1911 yılından bu yana tutulan kayıtlar, Türkiye’nin en uzun süreli ve kesintisiz gözlem serilerinden biri olma özelliğini taşıyor. KRDAE Müdürü Prof. Dr. Özer Çinicioğlu, İstanbul genelinde yapılan ölçümlerin tarihsel süreçte zaman zaman kesintiye uğradığını, ancak Kandilli kayıtlarının sürekliliği sayesinde toplumun ortak hafızasını oluşturduğunu ifade etti. Meteoroloji Genel Müdürlüğü İstanbul Bölge Müdürü Atakan Çelebi ise bu uzun dönemli kayıtların, iklim değişikliğinin somut etkilerini izlemek adına vazgeçilmez bir kaynak olduğunu vurguladı.

Ekstrem hava olaylarının analizinde temel kaynak

Sayısallaştırma süreciyle birlikte elde edilecek yüksek zaman çözünürlüklü veriler, özellikle ekstrem hava olaylarının tarihsel gelişimini incelemek için kullanılacak. Uzmanlar, saatlik bazdaki homojen gözlem verilerinin afet risklerinin doğru değerlendirilmesinde ve atmosfer dinamiklerinin anlaşılmasında temel veri kaynağı teşkil ettiğini belirtti. Yapay zekayla yeniden analiz edilen bu setler, geçmişteki fırtına, aşırı yağış ve sıcaklık dalgaları gibi olayların günümüz iklim modelleriyle karşılaştırılmasına imkan tanıyacak.

Stratejik alanlarda karar süreçlerine katkıGörsel

Projenin tamamlanmasıyla birlikte dijitalleşen veriler, sadece akademik çalışmalarla sınırlı kalmayıp devletin stratejik karar mekanizmalarına da entegre edilecek. Afet yönetimi, tarım politikaları, su kaynaklarının yönetimi ve modern şehir planlaması gibi alanlarda bu verilerin kullanılması hedefleniyor. 115 yıllık veri tabanı, belediyelerin ve ilgili bakanlıkların iklim değişikliğine uyum stratejileri geliştirmesinde bilimsel bir altyapı sunarak gelecekteki olası risklerin minimize edilmesine yardımcı olacak.

Bilimsel mirasın gelecek kuşaklara aktarılması

Kağıt üzerindeki analog grafiklerin dijital ortama aktarılması, aynı zamanda bu bilimsel mirasın fiziksel yıpranmalara karşı korunmasını da sağlıyor. 2025 yılı sonunda projenin nihayete ermesiyle birlikte, Türkiye'nin meteorolojik veri mirası kalıcı olarak güvence altına alınmış olacak. Bu sayede araştırmacılar, tarihsel iklim eğilimlerini incelerken çok daha güçlü ve erişilebilir bir veri tabanı üzerinden çalışmalarını yürütebilecekler.