Ondokuz Mayıs Üniversitesi (OMÜ) ve Samsun Büyükşehir Belediyesi iş birliğiyle düzenlenen Samsun 1. Ulusal Sempozyumu, Atakum Sanat Merkezi’nde akademik heyetin katılımıyla kapılarını açtı. Sempozyum kapsamında düzenlenen oturumlarda, Türkiye genelinde coğrafi bilgi yetersizliğinden kaynaklanan can ve mal kayıpları verilerle ele alındı. Uzmanlar, yer seçimi hataları ve plansız yapılaşmanın doğal afetlerin bilançosunu ağırlaştırdığına dair bilimsel tespitlerini kamuoyuyla paylaştı. Etkinlik süresince farklı üniversitelerden gelen akademisyenlerin Samsun ve Türkiye coğrafyasına dair akademik birikimlerini aktarması hedefleniyor.

Coğrafi bilginin önemine dair açıklamalarGörsel

Sempozyumun açılışında konuşan Prof. Dr. Halil İbrahim Zeybek, coğrafya biliminin ihmal edilmesinin küresel ölçekteki sonuçlarına dair istatistiki bilgiler sundu. 1900 ile 2025 yılları arasında dünya genelinde yaklaşık 6 bin 49 taşkın afetinin kaydedildiğini belirten Zeybek, bu süreçte 7 milyonun üzerinde insanın hayatını kaybettiğini ifade etti. Söz konusu afetlerin yol açtığı maddi hasarın ise 1,8 trilyon dolara ulaştığı verisini paylaştı.

Afetlerin meydana gelmesinde aşırı yağışlar gibi meteorolojik faktörlerin yanı sıra beşeri hataların da etkili olduğu vurgulandı. Prof. Dr. Zeybek, 6 Şubat depremleri ve geçmişte yaşanan sel felaketlerini örnek göstererek, can kaybı ve hasar oranlarında yanlış yer seçimlerinin kritik rol oynadığını dile getirdi. Yapı stokuna ilişkin tercihler ile toprak ve su kaynaklarının plansız kullanımının, coğrafi bilgisizliğin bir sonucu olduğu belirtildi.

Coğrafyanın, insan ve mekan arasındaki ilişkiyi inceleyen en eski bilim dallarından biri olmasına rağmen Türkiye’de istenilen seviyede olmadığı kaydedildi. Bilim dünyasında "sürgündeki kraliçe" olarak adlandırılan bu disiplinin, olaylara bütüncül bakabilme yeteneğine sahip yegane alan olduğu ifade edildi. Uzmanlar, akademik çalışmaların sadece teoride kalmaması, mekanın doğru yönetilmesi için idari süreçlere entegre edilmesi gerektiğini savundu.

Samsun’da düzenlenen sempozyum, Trakya’dan Akdeniz’e kadar Türkiye’nin pek çok farklı üniversitesinden akademisyeni bir araya getirdi. Prof. Dr. Cevdet Yılmaz, üniversitelerin yerel bazda ürettiği bilgilerin birleşerek güçlü bir ulusal arşiv oluşturması gerektiğini vurguladı. Bilimsel yaklaşımın temelinde "yakından uzağa" ilkesinin benimsenmesi ve her akademisyenin kendi bulunduğu bölgeyi detaylı araştırması gerektiği üzerinde duruldu.

Haber konusu olan sempozyumda, coğrafi çalışmaların sadece fiziksel unsurlarla sınırlı kalmaması gerektiği belirtildi. Nüfus hareketleri, göç, ekonomik geçmiş ve sosyolojik yapı gibi unsurların tarımsal ve yer altı suyu verileriyle birleştirilmesi gerektiği ifade edildi. Bafra Ovası örneğinde olduğu gibi, farklı disiplinlerden gelen verilerin sentezlenerek ilgili mercilere sunulmasının toplumsal katkı sağlayacağı kaydedildi.

OMÜ İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Coğrafya Bölümü Fiziki Coğrafya Anabilim Dalı Uzmanı Prof. Dr. Halil İbrahim Zeybek şu açıklamaları yaptı:

“Yakın dönemde 6 Şubat’ta büyük depremler yaşandı. Depremlerin büyüklüğü, can kaybı ve ortaya çıkan hasarda önemli bir faktördü. Ancak yanlış yer seçimlerinin ve yapı stokuna ilişkin hatalı tercihlerin, dolayısıyla coğrafi bilgisizliğin hiç mi payı yoktu? Örnekleri çoğaltmak mümkündür. Ölçüsüz ve plansız kullanılarak tahrip edilen, kirletilen toprak, su ve havayı yeniden kullanılabilir hale getirmek için harcanan çaba ve trilyonlarca liralık bütçelerin coğrafi bilgisizlik ya da ilgisizlikle hiç mi bağlantısı yoktur?”
“Coğrafya ilmi, ilk çağlardan itibaren büyük ilim ailesinin en eski üyelerinden biri olmuştur. Nitekim o günden bugüne içerisinde onlarca bilim dalı çıkmasına rağmen hala mekana bütüncül bakabilen yegane bilim dalıdır. İnsan ile insanın içinde yaşadığı mekan arasındaki ilişkileri kendisine esas konu edinen coğrafya ilmi maalesef ülkemizde arzu edilen seviyelerde değildir. Coğrafyacılar olarak bu tespitten payımıza düşeni alıyoruz. Bu nedenle coğrafya, ilim dünyasında zaman zaman ‘sürgündeki kraliçe’ olarak isimlendirilir. Coğrafi bilgisizliğin nelere mal olduğunu birkaç örnekle hatırlamak, coğrafyanın önemini daha iyi ortaya koyar. 1900 ile 2025 yılları arasında dünyada kaydedilen taşkın afeti sayısı yaklaşık 6 bin 49’dur. Bu afetlerde 7 milyonun üzerinde can kaybı yaşanmış, 1,8 trilyon dolarlık maddi hasar ortaya çıkmıştır. Kuşkusuz bu taşkınlarda aşırı ve beklenmedik yağışların etkisi büyüktür ancak yanlış yer seçimlerinin, dolayısıyla coğrafi bilgisizliğin ve görgüsüzlüğün hiçbir payı yok mudur? Samsun’da ülkemizin farklı üniversitelerinden, Trakya Üniversitesi’nden İstanbul Üniversitesi’ne, Gümüşhane Üniversitesi’nden Akdeniz Üniversitesi’ne, OMÜ’den Samsun Üniversitesi’ne kadar çok sayıda akademisyenin bir araya gelerek Samsun’a ve ülkemiz coğrafyasına dair birikimlerini paylaşacağı bir sempozyum olması temenni ediyoruz”

OMÜ Eğitim Fakültesi Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Bölüm Başkanı Prof. Dr. Cevdet Yılmaz şu şekilde konuştu:

“Bilimsel yaklaşımın temelinde, herkesin bulunduğu yere katkı sunması gerektiği vardır. Bu sayede üniversiteler aracılığıyla ülke genelinde güçlü bir bilgi birikimi ve arşiv oluşturulabilir. Eğitimde, yakından uzağa ilkesi esas alınmalı; herkes yaşadığı yeri en ince ayrıntısına kadar araştırmalıdır. Coğrafyacılar olarak görevimiz yalnızca bilgi üretmek değil, aynı zamanda bu bilgiyi yöneticilere sunarak doğru karar alma süreçlerine katkı sağlamaktır. Bu nedenle bulunduğumuz şehri ve ili en iyi şekilde tanımak birinci derecede sorumluluğumuzdur. Yapılan çalışmalar yalnızca fiziksel coğrafyayla sınırlı kalmamalı; ekonomik geçmiş, sosyolojik yapı, göç hareketleri ve nüfus özellikleri de bütüncül bir bakış açısıyla ele alınmalıdır. Coğrafya biliminin en önemli yönü bu bütüncül yaklaşımdır. Örneğin Bafra Ovası’na bakıldığında; yer altı suyu çalışmaları, tarımsal üretim analizleri ve arkeolojik bulgular farklı disiplinler tarafından incelenmektedir. Ancak tüm bu verilerin bir araya getirilerek değerlendirilmesi gerekmektedir. Farklı bilim dallarından elde edilen bilgileri bütüncül bir şekilde analiz edip ilgili mercilere sunmak, hem coğrafya bilimine gerçek anlamda hizmet etmek hem de topluma somut katkı sağlamak anlamına gelir.”