İslam dünyasında her yıl büyük bir manevi coşkuyla karşılanan Kurban Bayramı, ibadetlerin ve dini vecibelerin yoğunlaştığı müstesna dönemlerin başında gelmektedir. Bu mübarek günlerde kurban kesme ibadetinin yanı sıra, her Müslümanın eda etmesi gereken ve doğrudan günlük namaz ritüellerine bağlı olan çok önemli bir zikir uygulaması bulunmaktadır. Diyanet İşleri Başkanlığı'nın dini kaynaklarında yer alan bilgilere göre, bayram süresince farz namazların hemen ardından belirli bir duanın okunması her mükellef üzerine bir vazife olarak belirlenmiştir. Bu kapsamda, milyonlarca inananın her bayram döneminde araştırdığı "Kurban Bayramı'nda farz namazların ardından ne okunur?" sorusunun yanıtı, fıkhi dayanakları ve uygulama biçimleriyle birlikte İslam hukukunda net bir şekilde yer almaktadır.

Teşrik tekbiri nedirGörsel

İslam fıkhında Kurban Bayramı günlerinde farz namazlardan sonra getirilen tekbirlere genel olarak "teşrik tekbiri" adı verilmektedir. Kelime anlamı olarak "teşrik", etleri güneşe serip kurutmak anlamına gelen bir kökten türemiştir ve bu terim İslamiyet öncesi ile erken İslam döneminde kurban etlerinin saklanmak üzere güneşte kurutulduğu günleri ifade etmek için kullanılmıştır. Dini bir terim olarak ise, Zilhicce ayının 9'uncu günü olan arefe günü sabah namazından başlayarak, bayramın dördüncü günü ikindi namazına kadar olan sürede kılınan her farz namazın peşinden söylenen özel zikir kelimelerini tanımlar. Bu ibadet, bayramın getirdiği manevi coşkuyu ve Yaratıcı'ya olan şükranı, toplu veya bireysel kılınan namazların hemen ardından dil ile ikrar etme usulüdür.

Teşrik tekbirinin okunuşu ve Türkçe anlamı

Diyanet İşleri Başkanlığı'nın resmi dini bilgilendirme platformlarında teyit edildiği üzere, farz namazların selamından hemen sonra, henüz yerinden kalkmadan ve dünya kelamı konuşmadan okunması gereken teşrik tekbirinin lafızları şu şekildedir:

"Allahu ekber Allahu ekber, lâ ilâhe illâllahu vallahu ekber. Allahu ekber ve lillâhi'l-hamd."

Bu kutsal lafızların Türkçe karşılığı ve kelime anlamı ise İslam inancındaki tevhid ve yücelik esaslarını en yalın haliyle özetlemektedir. Duanın tam manası kaynaklarda şu şekilde aktarılmaktadır:

"Allah her şeyden büyüktür, Allah her şeyden büyüktür. Allah'tan başka ilah yoktur. O Allah her şeyden büyüktür. Allah her şeyden büyüktür ve hamd yalnızca O'na mahsustur."

Teşrik tekbiri uygulamasının tarihi kökeni

İslam kaynaklarında teşrik tekbirlerinin başlangıcı ve tarihsel arka planı, Hz. İbrahim ile oğlu Hz. İsmail arasında geçen teslimiyet imtihanına ve o esnada yaşanan mucizevi olaya dayandırılmaktadır. Rivayetlere göre, Hz. İbrahim oğlu İsmail'i kurban etmek üzere kurban yerine götürdüğü sırada, Yaratıcı tarafından bu sadakatin karşılığı olarak gökten bir koç indirilir. Cebrail Aleyhisselam, koç ile birlikte gökyüzünden inerken dünyanın zamansal boyutuna yetişememe endişesiyle "Allahu ekber Allahu ekber" diyerek tekbir getirir. Bu sesi işiten Hz. İbrahim kafasını gökyüzüne kaldırıp koçu gördüğünde "Lâ ilâhe illâllahu vallahu ekber" diyerek tevhidi haykırır. Babasının bu teslimiyetine ve gelen kurtuluş müjdesine şahit olan Hz. İsmail ise "Allahu ekber ve lillâhi'l-hamd" diyerek hamdini dile getirir; böylece günümüze kadar ulaşan teşrik tekbiri lafızları tamamlanmış olur.

Diyanet İşleri Başkanlığı'na göre tekbirin fıkhi hükmü

İslam fıkhındaki mezhepsel yorum farklılıkları nedeniyle bu tekbirin hükmü konusunda Hanefi mezhebi ile diğer mezhepler arasında bazı teknik ayrımlar bulunmaktadır. Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu'nun teyit edilebilir fıkhi açıklamalarına göre, Hanefi mezhebinde arefe gününün sabah namazından itibaren bayramın dördüncü günü ikindi namazına kadar olan sürede farz namazların ardından teşrik tekbiri getirmek vacip kabul edilmiştir. Şafii, Maliki ve Hanbeli mezheplerinde ise bu uygulamanın hükmü genel olarak sünnet-i müekkele, yani peygamberin sıklıkla yaptığı ve yapılması kuvvetle tavsiye edilen sünnetler kategorisinde yer alır. Hanefi fıkhına göre vacip olan bu amelin kasten terk edilmesi manevi sorumluluk doğururken, unutulması durumunda namaz kılan kişinin hatırladığı an kaza etmesi ya da kalben istiğfar etmesi önerilmektedir.

Teşrik tekbirleri ne zaman başlar ve ne zaman biter

Teşrik tekbirlerinin zaman dilimi İslami takvim olan Hicri takvime göre milimetrik olarak belirlenmiştir ve her yıl Kurban Bayramı döneminde takvimlerde açıkça ilan edilir. İbadetin başlangıç noktası, Kurban Bayramı'nın bir gün öncesi olan Zilhicce ayının 9. günü, yani "arefe günü" sabah namazıdır. Bitiş zamanı ise Kurban Bayramı'nın dördüncü günü olan Zilhicce ayının 13. gününün ikindi namazı vaktidir. Toplamda 23 vakit boyunca kılınan her farz namazın arkasından bu tekbirlerin getirilmesi esastır; bu süreçte kılınan cuma namazı da dahil olmak üzere tüm beş vakit farz namazlar bu hükme tabidir.

Uygulamada dikkat edilmesi gereken teknik detaylar

Teşrik tekbirlerinin eda ediliş biçimi, namaz kılan kişinin durumuna ve namazın kılınış şekline göre bazı fıkhi detaylar içermektedir. İnternet haber sitemizin okurları için derlediğimiz bilgilere göre, bu zikrin uygulanmasında bilinmesi gereken temel kurallar tek bir liste halinde şu şekilde sıralanmaktadır:

Teşrik tekbirleri hem cemaatle kılınan namazlarda hem de bireysel olarak tek başına kılınan namazlarda kadın ve erkek her mükellef için geçerlidir. Erkeklerin bu tekbirleri hafif yüksek sesle, kadınların ise kendi duyabilecekleri bir ses tonuyla gizlice getirmeleri fıkhen daha uygun görülmüştür. Yolculuk halinde olan (seferi) kişilerin veya köyde yaşayanların da bu vakitler içinde kıldıkları farz namazların ardından tekbiri okumaları Hanefi mezhebine göre vaciptir. Cemaatle kılınan namazda imam tekbiri getirmeyi unutursa, arkasındaki cemaatin imamı beklemeden tekbire başlaması gerekir. Bayram günlerinde kazaya kalan bir namaz, yine aynı bayramın teşrik günlerinde kaza ediliyorsa namazın arkasından tekbir getirilir ancak başka zamanda kazaya kalan namazlar için bu tekbir getirilmez.

Kurban keserken tekbir getirilir mi

Vatandaşların sıklıkla karıştırdığı konulardan biri de namaz arkasından getirilen teşrik tekbirleri ile kurban kesimi esnasında okunan tekbirlerin ayrımıdır. Diyanet İşleri Başkanlığı kaynaklarına göre, Kurban Bayramı'nda farz namazların ardından getirilen 23 vakitlik teşrik tekbirleri tamamen namaza bağlı müstakil bir ibadettir. Kurban kesilirken hayvanın yatırılması ve kesim aşamasında okunan tekbirler ise kurban ibadetinin bir cüzü olup, "Bismillah Allahu ekber" lafzıyla icra edilir. Dolayısıyla, namazlardan sonra okunan teşrik tekbirlerinin esas amacı vakte ve namaza hürmet göstermek iken, kesim esnasındaki tekbirler hayvanın Yaratıcı adına kesildiğini beyan eden bir şiar niteliğindedir. Bu iki ibadet biçimi lafzen birbirine benzese de fıkhi açıdan uygulama alanları ve amaçları yönüyle birbirinden tamamen ayrılmaktadır.