Hava sıcaklığının mevsim normallerinde olmasına rağmen vücutta hissedilen sürekli üşüme, titreme ve ürperme hali, genellikle basit bir üşütme olarak geçiştirilse de aslında vücudun verdiği bir alarm sinyali olabilir. Tıbbi literatürde birçok sistemik hastalığın erken belirtisi olarak kabul edilen bu durum, metabolizmadan kan değerlerine kadar pek çok farklı mekanizmanın bozulduğuna işaret etmektedir. Uzmanlar, özellikle geçmeyen ve günlük yaşam konforunu bozan üşüme hissinin altında yatan nedenlerin mutlaka klinik ortamda araştırılması gerektiği konusunda vatandaşları uyarmaktadır. Bu durumun teşhis edilmesi için yapılacak tetkikler, kişide henüz fark edilmemiş kronik bir rahatsızlığın erkenden kontrol altına alınmasına imkan tanıyabilir.

Sürekli üşüme hissi hangi hastalığın belirtisi

Vücudumuzun normal iç ısısı yaklaşık olarak 37°C civarında sabit tutulmaya çalışılır. Bu denge, beynimizde bulunan hipotalamus bölgesi tarafından yönetilen karmaşık bir termoregülasyon sistemiyle sağlanır. Çevresel faktörler veya içsel biyokimyasal süreçler bu dengeyi bozduğunda, vücut ısıyı korumak için damarları daraltır ve kasları titreterek ısı üretmeye çalışır. Ancak dış ortam sıcak olmasına rağmen kişinin içten gelen bir üşüme hissetmesi, bu termoregülasyon sisteminin ya yanlış bir sinyal aldığını ya da ısı üretmek için yeterli yakıtı (enerjiyi) bulamadığını gösterir. Bu durum, sadece bir konfor sorunu değil, aynı zamanda organların işleyişindeki aksaklıkların da bir yansımasıdır.

Kansızlık ve demir eksikliğinin üşüme üzerindeki etkisi

Sürekli üşümenin en yaygın ve ilk akla gelen nedenlerinden biri anemidir. Kan hücrelerinde oksijen taşımakla görevli olan hemoglobin proteininin yapımı için demir, B12 vitamini ve folat gibi bileşenlere ihtiyaç duyulur. Vücutta yeterli demir bulunmadığında dokulara giden oksijen miktarı azalır ve hücrelerin enerji üretme kapasitesi düşer. Bu durum, özellikle el ve ayak gibi uç bölgelerdeki damarların büzülmesine ve dolayısıyla bu bölgelerin soğuk hissedilmesine neden olur. Demir eksikliği anemisi yaşayan bireylerde sadece üşüme değil; aynı zamanda halsizlik, çarpıntı, tırnaklarda kırılma ve ciltte solukluk gibi belirtiler de sıklıkla görülür.

Hipotiroidi: Metabolizmanın yavaşlaması ve ısı kaybı

Boyun bölgesinde bulunan kelebek şeklindeki tiroid bezi, vücudun enerji yakma hızını belirleyen ana merkezdir. Tiroid bezinin yeterli miktarda hormon (T3 ve T4) üretememesi durumunda metabolizma hızı düşer. Metabolizma yavaşladığında vücudun bazal ısı üretimi azalır ve kişi çevresindekilere göre çok daha fazla üşümeye başlar. Hipotiroidi hastaları genellikle kışın herkesten önce üşümeye başlayan, yazın ise serin havalarda bile hırka giyme ihtiyacı duyan kişilerdir. Bu duruma eşlik eden kilo artışı, saç dökülmesi, kabızlık ve sabahları yorgun uyanma gibi belirtiler varsa, bir endokrinoloji uzmanına başvurulması kritik öneme sahiptir.

Diyabet ve kan şekeri dengesizlikleri

Diyabet veya halk arasındaki adıyla şeker hastalığı, hem sinir sistemi hem de damar sağlığı üzerindeki etkileriyle üşüme hissine yol açabilir. Kontrol altına alınmayan kan şekeri, zamanla periferik nöropati adı verilen sinir hasarına neden olur. Sinir uçları zarar gördüğünde, beyne sıcaklık algısı konusunda yanlış sinyaller gidebilir; bu da kişinin ayaklarının aslında sıcak olmasına rağmen buz kestiğini hissetmesine yol açar. Ayrıca diyabetin damar yapısını bozması, kan dolaşımının yavaşlamasına ve dolayısıyla dokuların ısınamamasına sebebiyet verir. Yemeklerden sonra aniden hissedilen üşüme ise "reaktif hipoglisemi" adı verilen kan şekeri düşüklüğünün bir belirtisi olabilir.

Dolaşım sistemi bozuklukları ve Raynaud fenomeni

Bazı bireylerde üşüme hissi tüm vücuttan ziyade sadece ellerde ve ayaklarda yoğunlaşır. Bu durum genellikle dolaşım sistemiyle ilgili problemlere işaret eder. Raynaud fenomeni adı verilen durumda, soğuğa veya strese maruz kalındığında parmak uçlarındaki küçük damarlar aşırı tepki vererek büzülür. Bu büzülme sonucunda kan akışı durma noktasına gelir, parmaklar önce beyazlar, sonra morarır ve ısındığında ise kızararak zonklama hissi yaratır. Bunun yanı sıra periferik arter hastalığı gibi damar tıkanıklığı durumlarında da bacaklara yeterli kan gitmediği için sürekli bir soğukluk ve yürürken ağrı hissedilebilir.

Vitamin eksiklikleri ve sinir sistemi etkileri

Sadece demir değil, sinir sisteminin düzenli çalışması için gerekli olan B12 vitamini eksikliği de üşüme nedenidir. B12 vitamini, sinir hücrelerinin etrafındaki koruyucu kılıfın (miyelin) korunmasında ve kırmızı kan hücresi yapımında görev alır. Eksikliğinde sinir iletimi bozulur ve kişide karıncalanma, uyuşma ile birlikte geçmeyen bir üşüme hissi oluşur. Özellikle vejetaryen beslenenler, mide operasyonu geçirenler veya yaşlı bireyler bu tür vitamin eksikliklerine karşı daha duyarlıdır.

Prof. Dr. Metin Özata’nın açıklamaları

Konuyla ilgili görüşlerine başvurduğumuz Endokrinoloji ve Metabolizma Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Metin Özata, üşümenin mekanizması ve altında yatan nedenler konusunda önemli açıklamalarda bulundu. Bu hissin basit bir semptom olarak görülmemesi gerektiğini vurgulayan Prof. Dr. Metin Özata şunları kaydetti:

"Üşüme damarların kasılması nedeniyle ortaya çıkar. Üşümenin birçok nedeni vardır. Kansızlık, damar hastalıkları, romatolojik hastalıklar ve yaşlanma üşüme yapar. Ancak Tiroid bezi yetmezliği yani Hipotiroidi ve yemek sonrası kan şekeri düşüklüğü de üşüme yapan önemli hastalıklardır. Bu nedenle mutlaka bir ENDOKRİN UZMANINA başvurunuz."

Üşümeye eşlik eden risk faktörleri

Eğer sürekli üşüme hissiniz varsa ve buna aşağıdaki durumlardan biri eşlik ediyorsa bir sağlık kuruluşuna başvurmanız önerilir:

  • Ellerde ve ayaklarda renk değişimi veya morarma
  • Ani ve istemsiz kilo artışı veya kaybı
  • Sürekli yorgunluk, halsizlik ve uyku hali
  • Ciltte aşırı kuruluk ve saç dökülmesi
  • Eklemlerde ağrı ve sabah sertliği
  • Kalp çarpıntısı ve nefes darlığı
  • Unutkanlık ve konsantrasyon bozukluğu

Ne zaman doktora başvurulmalı

Sürekli üşüme hissi, vücudun enerji yönetiminde veya kan dolaşımında bir sorun olduğunun habercisidir. Eğer kalın giyinmenize ve ortam ısısını artırmanıza rağmen bu his geçmiyorsa, bu durumun psikolojik stres, yetersiz beslenme veya düşük vücut kitle indeksi gibi nedenlerden mi yoksa ciddi bir organ yetmezliğinden mi kaynaklandığını anlamak için kan tetkikleri yapılmalıdır. Erken teşhis, özellikle diyabet ve tiroid hastalıklarında tedavi sürecini büyük ölçüde kolaylaştırmakta ve kalıcı hasarların önüne geçmektedir.

Kaynak: Haberim.com.tr