DOLAR 32,2061 0.07%
EURO 35,0341 0.1%
ALTIN 2.503,01-0,28
BITCOIN 22831336,18%
İstanbul
18°

PARÇALI AZ BULUTLU

13:06

ÖĞLE'YE KALAN SÜRE

Türkiye’deki Suriyeli göçmenlerin birden fazla neden kayıt dışı çalışıyor, hükümetin bu husustaki hali ne?
  • Haberim
  • Gündem
  • Türkiye’deki Suriyeli göçmenlerin birden fazla neden kayıt dışı çalışıyor, hükümetin bu husustaki hali ne?

Türkiye’deki Suriyeli göçmenlerin birden fazla neden kayıt dışı çalışıyor, hükümetin bu husustaki hali ne?

ABONE OL
Mayıs 25, 2023 05:22
Türkiye’deki Suriyeli göçmenlerin birden fazla neden kayıt dışı çalışıyor, hükümetin bu husustaki hali ne?
0

BEĞENDİM

ABONE OL

Türkiye’deki Suriyeliler siyasetin gündeminde. Geri gönderilme tartışmaları devam ederken son olarak Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu, “Şu anda Türkiye’de tarım dalı, endüstride, hallerde istihdama gereksinim var. Benim babamın koyunları var mesela ‘Çoban bulamıyorum’ diye söyleniyor” diyerek Suriyelilerin bu alanlarda iş gücü yarattığını vurguladı.

Peki, Türkiye’de bulunan Suriyelilerin çalışma hakkı var mı?

Göç Yönetimi Başkanlığı’nın 17 Mayıs 2023 datalarına nazaran, Türkiye’de yaşayan 3,3 milyon Suriyeli “Geçici Muhafaza Statüsü”ne sahip.

Nisan 2023’te İçişleri Bakanı Süleyman Soylu’nun yaptığı açıklamaya nazaran ise, 230 bin Suriyeli Türkiye vatandaşlığı aldı.

Ayrıca 2021 sonunda 108 bin Suriyeli de Türkiye’de ikamet müsaadesiyle bulunuyordu.

Türkiye’deki Suriyelilerin çoğunluğunu oluşturan süreksiz muhafaza statüsündekiler, 2016’da çıkarılan bir düzenlemeyle çalışma hakkı elde etti.

Ancak BBC Türkçe’ye konuşan uzmanlara nazaran, düzenlemenin şartları nedeniyle, şu an Türkiye’de çalışma hayatında 1 milyon Suriyeli olmakla birlikte, bunlardan sırf 60 bin kadarının çalışma müsaadesi var.

Geri kalanlar ise kayıt dışı.

Uzmanlar, iş verenlerin sigorta yapmadan, Türklerin çalışmayı tercih etmeyeceği kadar az fiyatla, yasal olarak hakkını arayamayacak kayıt dışı emekçileri çalıştırmayı tercih edebildiğini belirtiyor.

Ankara Üniversitesi’nden göç uzmanı Prof. Dr. Murat Erdoğan, kayıt dışı çalışmanın yasaya ters olduğunu tabir ediyor:

“Ama katı bir kontrol yaparsanız ve Suriyeliler çalışamazsa bu sefer onların Türkiye’de geçinmelerini nasıl sağlayacaksınız? O vakit devletin yardım yapması lazım. Bunun olmaması için çalışmalarına göz yumuluyor”.

BBC Türkçe’ye konuşan Galatasaray Üniversitesi Sosyoloji Kısmı öğretim üyesi ve Göç Araştırmaları Derneği (GAR) lideri Doç Dr. Didem Danış, “Avrupa’ya geçişler 2015 yazında artınca AB’nin bu bahisteki zafiyetini anlayan hükümet aslında bu mevzunun pek çok istikametten düzgün bir araç olduğunu fark etti” diyor ve ekliyor:

“Türkiye maalesef global piyasalar için fason üretim yapan, hasebiyle her vakit ucuz iş gücüne gereksinim duyan bir ülke. Bu göçmen nüfusun varlığı, tam da muhtaçlık duyulan ucuz iş gücü açısından değerli bir boşluğu dolduruyor.

“Çünkü ne kadar ağır bir ekonomik krizde olsak da, çok düşük fiyatlar veren ve çalışma şartları çok ağır olan bu iş kollarına artık Türk halkının ilgisi yok.

“Ama bu durum, seçim devirlerinde değerli bir handikap da yaratıyor. Zira siyasi görüşünden bağımsız olarak toplumun hemfikir olduğu tek husus mülteci tersliği. Araştırmalara nazaran Türkiye nüfusunun yüzde 85’i mültecilerin Suriye’ye geri dönmesini istiyor”.

‘Devletten Suriyelilere sistemli bir yardım yok, çalışmaları gerekiyor’

Ankara Üniversitesi’nden Prof. Dr. Murat Erdoğan, Türkiye’nin 2014’te süreksiz muhafaza yönetmeliği çıkarılana kadar gelen Suriyelilere hiçbir statü vermediğini, “açık kapı” siyasetini defacto olarak uyguladığını belirtiyor. Yönetmeliğin çıkarılmasının akabinde Türkiye’de bulunan Suriyelilerin tamamına süreksiz muhafaza statüsü verildiğini ekliyor.

“Türkiye’deki süreksiz muhafaza altındaki Suriyelilerin sıhhat hizmetlerinden fiyatsız yararlandığını, çocukların okula gönderildiğini” belirten Erdoğan, “Gerçi bunun için süreksiz müdafaa statüsünde olmaları gerekmiyordu. Okul çağındaki çocukların eğitim sistemi içine alınması aslında bir yükümlülüktür. Bütün ülkeler için böyledir” diyor.

Bunların dışında devletten nizamlı ve daima bir yardım almadıklarını söz eden Erdoğan, “Bir gelir transferi varsa, bu AB’den 2016 mutabakatı sonrası gelen paradan, 2017’den sonra uygulanmaya başlanan toplumsal ahenk yardımı (SUY) denilen yardımlardır. Yaklaşık 1,5 milyon Suriyeli ve öbür milletlerarası müdafaa altındaki mülteciler bundan yararlanıyor. Bunun bir kadro koşulları var lakin aldıkları para aylık kişi başına 250 TL civarında. Onun dışında kesinlikle çalışmaları gerekiyor” biçiminde konuşuyor.

Hükümet kayıt dışı çalışmaya neden göz yumuyor?

Uzmanlar süreksiz muhafaza statüsünün çalışma müsaadesini kapsamadığını, lakin 2016 yılında hükümetin getirdiği “Geçici Müdafaa Sağlanan Yabancıların Çalışma Müsaadelerine Dair Yönetmelik”le bu statüdekilere çalışma hakkı tanındığını söz ediyor. Bu haktan yararlanabilenlerin sayısı ise 60 bin civarında.

Uzmanlara nazaran, bunun birkaç sebebi var.

Öncelikle, bir Suriyeli kayıtlı istihdam edilmek isteniyorsa kesinlikle bir Türk patronun onun için müracaat yapması gerekiyor. Suriyeli kendisi için çalışma müsaadesine başvuramıyor. Ayrıyeten çalışana minimum fiyat verilmesi gerekiyor.

Diğer bir değerli nokta ise bir işyerinde faaliyet gösteren süreksiz müdafaa sahibi çalışanların sayısının, toplam çalışan sayısının yüzde 10’unu geçmemesi gerekiyor.

“Yapılan araştırmalar hükümetin Suriyelilerin kayıt dışı çalışmasına göz yumduğunu gösteriyor. Bu sayede hükümet patronların gereksinim duyduğu ucuz ve sömürülebilir iş gücünü sunmuş oluyor”.

Erdoğan ise, “Kayıt dışı iktisat içinde yer almanın Türkiye iktisadının değerli bir özelliği olduğunu unutmayalım. Türkiye’de 10 milyonun üzerinde kayıt dışı çalışan Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı da var” diyor.

BBC Türkçe‘ye konuşan Suriye Işık Derneği ve Suriye Dernekler Platformu Lideri Mehdi Davut ise Suriyelilerin bir kısmının SGK imkanlarından haberdar olmadığını belirtiyor. SGK’nın tazminat, istirahat üzere imkanlarını bilenlerin bir kısmının ise SUY’dan alınan paranın kesilmesini istemediği için sigorta yapılmasını istemediğini tabir ediyor. Ayrıyeten kimi şahıslar sigorta yapılmasındansa SGK’ya yatırılacak fiyatın kendisine verilmesini talep edebiliyor.

Davut’a nazaran, iş yeri sahibi sigorta parasını çalışanın maaşından kesmeyi önerebiliyor. Bu üzere durumlarda Suriyeliler “Ben aslında buradan emekli olmayacağım” diye düşünerek sigorta yaptırılmasını istemiyor:

“Bazı iş verenler sigorta yapmak istemiyor ya da düşük fiyat önerebiliyor ancak adaletli olmak lazım, bazen de Suriyeliler istemiyor.”

‘Vergi verilmediği için kayıt dışı istihdamın ziyanı tüm topluma’

Prof. Dr. Erdoğan Türkiye’de eğitim sistemi yanlışlarından ötürü orta eleman yetiştirmenin ve bulmanın sıkıntı olduğunu söz ediyor.

Erdoğan, “Eğer Türkiye’nin gereksinimi varsa ve bunu içeriden temin edemiyorsa, bununla ilgili olarak bir davet yapılabilir. Kaç bin çoban gerekiyorsa bunun kriterleri, biçimi belirlenir ve o beşerler getirilir” diyor.

Danış, “tarımda Çalışma ve Toplumsal Güvenlik Bakanlığı tarafından, mevsimlik personel olmak için yabancılara çalışma müsaadesi muafiyeti verildiğini, tarım dalında çalışma müsaadesi olmadan da çalışmaları için bir alan açıldığını” belirtiyor ve ekliyor:

“Bu sırf Suriyeliler için değil doğal. Bilhassa hayvancılık ve çobanlıkta çok sayıda Afgan göçmen çalışıyor.

“Kayıtsız oldukları için hiçbir yasal hakları olmuyor, patronlar de tam da bu yüzden göçmenleri yerli çalışanlara tercih ediyor.”

Erdoğan kayıt dışı çalışmanın toplumun tamamına ziyan verdiğini, zira sigorta yapılmadığı için vergi alınamadığını, bütün sıhhat hizmetlerinin devletin ve münasebetiyle da toplumun üzerinde kaldığını tabir ediyor.

Suriyeliler vatandaş olabiliyor mu?

Türkiye’de vatandaş olabilmek için öbür ülkelerde olduğu üzere muhakkak kurallar var.

Suriyelilerin Türkiye ile Suriye ortasında bilhassa Hatay bölgesi için geçerli bir özel kural nedeniyle mülk edinerek vatandaş olamadığını söyleyen Danış, vatandaş olan Suriyelilerin çabucak hemen hepsinin “İstisnai vatandaşlık” yoluyla Türkiye vatandaşlığı aldığını vurguluyor.

Bilim insanları, sportmenler, sanatkarlar, siyasalların istisnai vatandaşlık kapsamında o ülkenin vatandaşı olabildiğini belirten uzmanlar, Türkiye’de şu an istisnai vatandaşlık kriterlerinin ve sürecinin şeffaf olmadığını tabir ediyor.

“Eskiden istisnai vatandaşlık alanların isimleri, neden vatandaşlığa alındığına dair Resmi Gazete’de listeler yayımlanırdı. Artık artık onlar da yayımlanmıyor” diyen Erdoğan, “Bu yolun kapatılması ve Suriyelilerin muhakkak süreçler içinde vatandaşlığa yanlışsız geçebileceği diğer düzeneklerin yaratılması lazım. Şu an istisnai vatandaşlık kriterlerine hiç kimse bilmiyor. Ben göç uzmanıyım, 30 yıldır bu mevzuyu çalışıyorum, ben de bilmiyorum” kelamlarını ekliyor.

Danış, “230 bin Suriyeliye nasıl istisnai vatandaşlık verildi ve onları istisnai kılan şeyin ne olduğu bilmiyoruz. Mesela bazen ‘üniversite mezuniyeti’ deniliyor ancak üniversite mezunu olup da vatandaşlık alamamış bireyler de var” diyor.

‘Mülk yoluyla vatandaş olup, diğer ülkeye gidenler oy kullanıyor’

Prof. Erdoğan Türkiye’de bilhassa yurt dışı oy verme sürecinde “TC vatandaşı olup Türkçe bilmeyen şahıslar oy kullanıyor” halindeki tartışmaya da parmak basıyor:

“Suriyeliler çok bu kapsamda değil. Bunu daha çok Arap ülkelerinden, Suudi Arabistan, Lübnan, Mısır’dan gelenler yapıyor. Bu iş bir cins sahteciliğe hakikat gidiyor.

“Bir taraftan devletin kaynak gereksinimi var. Yabancı para getirenleri teşvik etmeye çalışıyor. Fakat bunun suiistimali çok mümkün. Zira diyelim ki 400 bin dolarlık bir mesken alınıyor, üç sene içinde satamıyor burayı lakin sonra satıp öbür bir ülkeye gidebiliyor.

Düzensiz göçmenlerle Suriyelilerin sayısı 10 milyonu buluyor mu?

Suriyelilerin hem AB hem Birleşmiş Milletler ile ortak çalışmalar yapılarak kayıt altına alındığını ve güncelleme yapıldığını belirten Prof. Erdoğan, Türkiye’de şu anda kayıt dışı Suriyeli sayısının 200-300 binden fazla olmadığını kestirim ettiğini tabir ediyor.

Dolayısıyla toplam Suriyeli sayısının, ikamet müsaadesi alan 100 bin kadar şahısla birlikte yaklaşık 4 milyon olduğunu belirtiyor.

Geçici müdafaa statüsünün yalnızca kaydedildiği vilayette geçerli olduğunu söz eden Danış, “Bir Suriyeli Urfa’da kayıtlıysa İstanbul’a geldiğinde artık o kaydından faydalanamıyor. Mesela çocuğunu okula yazdıramıyor, sıhhat hizmetlerinden faydalanamıyor ve kolluk kuvvetleriyle müsabakası durumunda da kaydının bulunduğu ile gönderilmesi yahut bazen hudut dışı edilmesi üzere durumlarla karşılaşılabiliyor” diyor.

Danış, 10 milyon üzere bir sayının gerçekçi olmadığını söylerken Suriye nüfusunun savaş öncesi 21 milyon olduğunu hatırlatıyor.

“Bu nüfusun 6 milyon kadarı ülke dışında, mülteci pozisyonunda. Birçok da Türkiye, Ürdün, Lübnan üzere komşu ülkelerde. 6 milyon kadarı da ülke içinde yerinden edilmiş durumda.”.

Asıl sayısı bilinmeyenler Suriyeliler dışındakiler

Prof. Erdoğan, Türkiye’de yaşayan Suriyelilerin nerelerde yaşadığı, yaşları, cinsiyetleri üzere demografik özelliklerinin bilindiğini; asıl bilinmeyenin Suriyeli olmayan sistemsiz göçmenler olduğunu söylüyor:

“Özellikle Afganistan ve Pakistan kaynaklı, Suriyeli olmayan sistemsiz göçmen akını, son yıllarda çok arttı ve bu akın devam ediyor. Türkiye Devleti yalnızca geçen sene bile 280 bin sistemsiz göçmen yakaladı. Münasebetiyle bu bahisteki sayılar daima spekülasyon problemi oluyor.

“Benim kendi hesaplarıma nazaran Türkiye’de Suriyeliler dahil 6-7 milyon kadar mülteci ya da sistemsiz göçmen olduğu istikametinde. Türkiye’ye İran üzerinden giriş ağır bir halde devam ediyor”.

En az 10 karakter gerekli


HIZLI YORUM YAP
300x250r
300x250r