İran ile Amerika Birleşik Devletleri arasında tırmanan gerilim, bölgedeki jeopolitik dengeleri sarsarken Türkiye için de kritik risk senaryolarını beraberinde getiriyor. İki ülke arasında yaşanabilecek sıcak bir çatışmanın, Türkiye'nin sınır güvenliğinden enerji arzına kadar geniş bir yelpazede doğrudan etkiler yaratması bekleniyor. Ankara, komşu coğrafyada yaşanacak olası bir istikrarsızlığın ekonomik ve sosyal maliyetlerini minimize etmek adına stratejik hazırlıklarını sürdürüyor. Uzmanlar, böyle bir senaryoda sadece askeri değil, özellikle enerji yolları ve makroekonomik dengeler üzerindeki baskının öncelikli gündem olacağını belirtiyor.

Enerji Arz Güvenliği ve Hürmüz Boğazı Denklemi

Küresel petrol ticaretinin yaklaşık beşte birinin geçtiği Hürmüz Boğazı'nın olası bir savaş durumunda kapanması, dünya enerji piyasalarında şok etkisi yaratma potansiyeli taşıyor. Türkiye, ham petrol ihtiyacının önemli bir kısmını ithalat yoluyla karşılarken, boğazın kapanması küresel varil fiyatlarını kısa sürede 100 dolar bandının üzerine taşıyabilir. Bu durumun Türkiye'deki akaryakıt pompa fiyatlarına yansımasının 48 ile 72 saat gibi kısa bir sürede gerçekleşmesi beklenirken, lojistik maliyetlerin artmasıyla market raflarındaki temel gıda ürünlerinde zincirleme fiyat artışları kaçınılmaz hale gelecektir.

Doğalgaz Tedariki ve BOTAŞ’ın Alternatif Planları

Türkiye'nin enerji bağımlılığında İran, Rusya ve Azerbaycan ile birlikte en önemli üç tedarikçiden biri konumundadır. BOTAŞ ile İran arasındaki uzun vadeli doğalgaz alım anlaşmaları çerçevesinde, sınırın diğer tarafında yaşanacak bir altyapı hasarı veya sevkiyat durması, Türkiye'nin kış aylarındaki ısınma ve sanayi üretim kapasitesini doğrudan tehdit edebilir. Böyle bir durumda Türkiye’nin LNG (Sıvılaştırılmış Doğalgaz) terminallerini tam kapasite çalıştırması ve Azerbaycan üzerinden gelen TANAP hattındaki akışı artırması en güçlü alternatif senaryolar arasında yer almaktadır.

Sınır Güvenliği ve Yeni Göç Dalgası Riski

İran ile 560 kilometrelik sınırı bulunan Türkiye için en büyük risklerden biri de kitlesel göç hareketliliğidir. Olası bir savaşın tetikleyeceği istikrarsızlık, sadece İran vatandaşlarını değil, İran topraklarında bulunan yaklaşık 3-4 milyon civarındaki Afgan mülteciyi de Türkiye sınırına doğru harekete geçirebilir. Van hattı boyunca inşa edilen güvenlik duvarları ve elektro-optik kuleler bu sürece hazırlık teşkil etse de, büyük ölçekli bir insani krizin yönetilmesi bölgesel bir iş birliği ve yeni kampların inşasını zorunlu kılabilir.

Finansal Piyasalar: Altın, Dolar ve Enflasyon

Savaş dönemlerinde küresel yatırımcıların "güvenli liman" arayışı, altın fiyatlarını yukarı yönlü tetikleyen birincil unsurdur. Türkiye iç piyasasında gram altın fiyatlarının küresel ons artışı ve dolar kurundaki volatilite ile paralel olarak rekor seviyeleri test etmesi muhtemeldir. Enerji maliyetlerindeki artışın cari açık üzerindeki baskısı, TL üzerindeki değer kaybı baskısını artırırken, bu durumun yıl sonu enflasyon hedeflerinde yukarı yönlü sapmalara neden olacağı ekonomi çevreleri tarafından öngörülmektedir.

Bölgesel Güvenlik ve Radyasyon Riski

Çatışmanın boyutlarının İran’ın nükleer tesislerini kapsaması durumunda, sınır illerinde radyasyon güvenliği konusu gündeme gelmektedir. Türkiye’nin doğu sınırında bulunan nükleer tesislerin zarar görmesi ihtimaline karşı AFAD ve Türkiye Enerji, Nükleer ve Maden Araştırma Kurumu (TENMAK) tarafından sürekli izleme yapılmaktadır. Ancak askeri uzmanlar, Türkiye'nin bir NATO üyesi olarak doğrudan sıcak çatışmaya girmesinin ancak bir saldırıya uğraması durumunda ve TBMM kararıyla mümkün olabileceğini, şu aşamada bir seferberlik ilanının söz konusu olmadığını vurgulamaktadır.

İran-ABD Gerilimi ve Türkiye Projeksiyonu

Olası bir çatışmanın Türkiye ekonomisindeki temel makro göstergelere yansıması, geçmiş bölgesel krizlerdeki (2003 Irak, 2011 Suriye) veri setleri baz alınarak şu şekilde öngörülmektedir:

Risk Faktörü

Kısa Vadeli Beklenti (0-30 Gün)

Orta Vadeli Etki (1-6 Ay)

Türkiye'nin Mevcut Rezervi / Kapasitesi

Brent Petrol (Varil)

%15 - %25 Artış ($110+)

%40 Kalıcı Yükseliş Risk

90 Günlük Stratejik Petrol Rezervi

Doğalgaz Tedariki

%15 Kesinti Riski (İran Hattı)

Alternatif LNG İthalatında Artış

Silivri & Tuz Gölü Depolama Doluluğu %100

Gram Altın

%10 - %15 "Güvenli Liman" Artışı

Ons Bazlı Rekor Seviyeler

TCMB Altın Rezervleri (600+ Ton)

Lojistik Maliyetleri

Navlun ve Sigorta Ücretlerinde %20 Artış

Gıda ve Perakende Enflasyonuna Geçiş

TCDD Bakü-Tiflis-Kars Demiryolu Hattı

Uzman Görüşleri: Ekonomi ve Strateji Dosyası

Ekonomi yönetiminin ve bağımsız stratejistlerin bu senaryo üzerindeki değerlendirmeleri üç ana başlıkta toplanıyorr:

1. "Cüzdanımızdaki İran": Akaryakıt ve Ekmek Fiyatı İlişkisi Enerji ekonomistlerine göre, Hürmüz Boğazı'nın kapanmasıyla petrol fiyatlarında yaşanacak her 10 dolarlık artış, Türkiye'nin cari açığını yıllık bazda yaklaşık 4-5 milyar dolar artırma potansiyeline sahiptir. Akaryakıta gelecek zamlar, tarımsal üretimdeki traktör yakıtından, unun fırınlara taşındığı kamyonun mazotuna kadar her aşamayı etkileyeceğinden, dolaylı olarak ekmek ve temel gıda fiyatlarında %15 ile %25 arasında bir "savaş enflasyonu" baskısı oluşturabilir.

2. LNG ve Boru Hattı Diplomasisi Enerji uzmanları, BOTAŞ'ın son yıllarda yaptığı yatırımlarla FSRU (Yüzer LNG Depolama ve Gazlaştırma) ünitelerinin sayısını artırdığına dikkat çekiyor. İran'dan gelen günlük yaklaşık 28-30 milyon metreküp gazın kesilmesi durumunda, Türkiye'nin Marmara Ereğlisi ve Egegaz terminalleri üzerinden Katar, ABD ve Nijerya'dan gelecek LNG ile bu açığı kapatma teknik kapasitesi bulunmaktadır. Ancak bu geçişin maliyeti, boru hattı gazına göre %30 daha yüksek seyretmektedir.

3. Finansal Piyasalar ve Kur Baskısı Piyasa analistleri, çatışma haberinin ilk düştüğü anda dolar endeksinin (DXY) küresel çapta güçleneceğini, bunun da gelişmekte olan ülke para birimleri üzerindeki baskıyı artıracağını vurguluyor. Türkiye'nin bu süreçte swap anlaşmaları ve turizm gelirleri ile oluşturduğu döviz tamponunun, kurdaki volatiliteyi dengelemek için kritik rol oynayacağı ifade ediliyor.

Kaynak: Haberim.com.tr