Torunu veya torunları olan dedeler, anneanneler, babaanneler fitre ve zekatın torunlara verilip verilmeyeceği hakkında bilgileri öğrenmek istiyor. Diyanet İşleri Başkanlığı, dini yükümlülüklerini yerine getirmek isteyen vatandaşların zekat ve fitre konusundaki sorularına yönelik bilgilendirmelerini sürdürüyor. Özellikle aile içi yardımlaşma süreçlerinde torunlara bu tür ödemelerin yapılıp yapılamayacağı konusu, her yıl sıkça gündeme gelen başlıklar arasında yer alıyor. Din İşleri Yüksek Kurulu tarafından yapılan açıklamalarda, İslam hukukundaki usul ve füru kurallarına dikkat çekiliyor. Maddi yardımların ibadet geçerliliği sayılabilmesi için paranın aktarılacağı kişilerin fıkhi kriterlere uygun olması büyük önem taşıyor.

Torunlara fitre ve zekat verilir miGörsel

Zekat ve fitre, belirli bir zenginlik seviyesine sahip olan bireylerin yerine getirmesi gereken mali yükümlülükler arasında yer alır. Bu yardımların temel gayesi, toplumda ekonomik dengenin sağlanması ve ihtiyaç sahiplerine doğrudan destek olunmasıdır. Ancak her maddi yardım, teknik olarak zekat veya fitre kategorisinde değerlendirilmez. Bir yardımın bu kapsamda sayılabilmesi için alıcının ve vericinin arasındaki kan bağının fıkhi sınırlara uygun olması ve mülkiyet devrinin tam gerçekleşmesi şarttır.

İslam hukukuna göre kişinin bakmakla yükümlü olduğu üst soyuna (usul) ve alt soyuna (füru) zekat vermesi caiz kabul edilmemektedir. Usul kategorisinde anne, baba, dede ve nineler yer alırken; füru kategorisinde çocuklar, torunlar ve onların çocukları bulunmaktadır. Diyanet'in paylaştığı verilere göre, bir kimse kendi neslinden gelen kişilere yaptığı yardımları zekat veya fitre borcuna sayamaz. Bu durum, aile içi dayanışmanın nafaka hukukuyla önceden düzenlenmiş olmasından kaynaklanmaktadır.

Kişinin bakmakla yükümlü olduğu bireylere zekat verememesinin temel nedeni, bu kaynağın aslında dolaylı yoldan verenin sorumluluk alanında kalmasıdır. Zekatta temel şart olan temlik yani mülkiyetin tamamen karşı tarafa geçmesi ilkesi, torunlara yapılan yardımlarda tam olarak gerçekleşmiş sayılmaz. Dede veya ninenin torununa bakma sorumluluğu hem fıtri hem de fıkhi bir gereklilik olarak görüldüğü için, bu kanala aktarılan fonlar zekat borcunu düşürmez. Bu nedenle, ibadet amaçlı fonların aile dışındaki veya yasal sınırın ötesindeki ihtiyaç sahiplerine yönlendirilmesi gerekir.

Vatandaşların bu mali yükümlülükleri gerçekleştirirken niyet ve miktar hususlarına azami dikkat etmesi gerekmektedir. Yardım yapılacak kişinin gerçekten muhtaç durumda olması ve nisap miktarı üzerinde bir mala sahip olmaması esastır. Torunlara yapılan harcamalar ancak hibe, hediye veya harçlık statüsünde değerlendirilebilir ve bu harcamalar yıllık zekat borcundan mahsup edilemez. Diyanet İşleri Başkanlığı, ibadetlerin teknik usulüne uygun ifa edilmesi adına vatandaşların bu hısımlık ayrımlarını gözetmesi gerektiğini vurgulamaktadır.

Zekat ve fitre verilebilecek yakın akrabalar

Zekat ve fitrenin kimlere verilebileceği Kuran-ı Kerim'de yer alan ilgili hükümlerle açıkça sınırlandırılmıştır. Fakirler, miskinler, borçlular ve yolda kalmışlar bu yardımın öncelikli alıcılarıdır. Aile içerisinde ise usul ve füru dışında kalan akrabalara yardım edilmesi fıkhen mümkün ve teşvik edilen bir durumdur. Muhtaç durumdaki kardeşler, amcalar, halalar, dayılar ve teyzeler ile onların çocuklarına zekat verilmesi, hem ibadetin yerine getirilmesini sağlar hem de akrabalık bağlarının korunmasına hizmet eder.

Diyanet İşleri Başkanlığı Din İşleri Yüksek Kurulu tarafından yayımlanan resmi fetvada, bir kimsenin kendi alt soyu olan torunlarına zekat ve fitre veremeyeceği fıkhi gerekçeleriyle açıkça ifade edilmektedir. Kurulun kararına göre, kişinin bakmakla yükümlü olduğu 'füru' kategorisindeki bireylere yapılan mali yardımlar, temel zekat ve fitre yükümlülüğünü ortadan kaldırmamaktadır.

Kaynak: Haberim.com.tr