İran İslam Cumhuriyeti, Dini Lider Ali Hamaney’in vefatı ve eş zamanlı olarak 48 üst düzey ismin devre dışı kalmasıyla tarihinin en derin yönetim krizlerinden birine girdi. Yüzyıllara dayanan devlet geleneğinin merkezi olan "Velayet-i Fakih" makamının boşalması, başkent Tahran’da karar alma mekanizmalarını durma noktasına getirdi. Mevcut belirsizlik ortamında devletin en kritik kurumları arasındaki hiyerarşi sarsılırken, yeni liderin kim olacağına dair anayasal süreçler güvenlik endişelerinin gölgesinde ilerliyor. Uluslararası kamuoyu ve bölgesel aktörler, nükleer kapasiteye sahip bu kadim devletin komuta kademesindeki boşluğun nasıl doldurulacağını yakından takip ediyor.

İran’da Hamaney Sonrası Liderlik Krizi: Tahran’da Güç Kimin Elinde?

Hamaney’in ardından toplanması gereken Uzmanlar Meclisi, üst düzey kadrolardaki kayıplar nedeniyle nitelikli çoğunluğu sağlamakta ve meşru bir halef belirlemekte zorluklar yaşıyor. Anayasal olarak geçici bir konseyin yönetimi devralması gerekse de, sahadaki gerçeklik askeri ve sivil bürokrasi arasında bir yetki karmaşasına işaret ediyor. Tahran sokaklarında ve devlet dairelerinde "gerçek emri kimin verdiği" sorusu yanıt ararken, geleneksel muhafazakar kanat ile pragmatik unsurlar arasındaki güç savaşı kamuoyuna sızan bilgiler arasında yer alıyor. Devlet televizyonu ve resmi ajanslar üzerinden verilen mesajlar, merkezi bir otoritenin varlığını kanıtlama çabası taşısa da karar alma süreçlerindeki yavaşlama yönetimsel bir felç halini doğruluyor.

Güç boşluğunun merkezinde yer alan Devrim Muhafızları Ordusu (DMO), kendi içinde ciddi bir doktriner ve operasyonel bölünme riskiyle karşı karşıya kalmış durumda. Bir grup komutanın katı hiyerarşinin korunması ve nükleer programın askeri bir vesayete dönüştürülmesini savunduğu, diğer bir grubun ise iç istikrarı sağlamak adına geçici bir sivil hükümete destek vermeye eğilimli olduğu belirtiliyor. DMO’nun ekonomik ve siyasi gücü, örgütü sadece bir ordu değil, devletin asıl sahibi konumuna getirdiği için bu yapıdaki her türlü çatlak tüm kamu kurumlarını doğrudan etkiliyor. Bölgesel operasyonları yürüten Kudüs Gücü ile iç güvenliği sağlayan Besic güçleri arasındaki koordinasyon eksikliği, emir-komuta zincirindeki kopukluğun en somut göstergesi olarak değerlendiriliyor.

İran’ın savunma stratejisinin temelini oluşturan ve nükleer tesisleri barındıran yeraltı şehirlerinin güvenliği, liderlik krizinin en kritik başlığını oluşturuyor. İsfahan, Natanz ve Fordo gibi bölgelerde yerin yüzlerce metre altında inşa edilen bu devasa tünel sistemleri, dış müdahalelere karşı "vurulamaz" iddiasıyla tasarlanmıştı. Ancak merkezi otoritenin zayıflaması, bu stratejik noktaların fiziksel güvenliğinden ziyade, bu tesislerin kontrolünü kimin elinde tutacağı sorununu ortaya çıkardı. Nükleer programın geleceği ve bu tesislerdeki zenginleştirilmiş uranyum stoklarının akıbeti, artık sadece teknik bir mesele değil, içteki güç savaşının en büyük kozu haline gelmiş durumda.

Stratejik tünellerin ve sığınakların fiziksel dayanıklılığı, modern bunker-buster (sığınak delici) mühimmatlara karşı test edilmemiş olsa da, asıl tehdidin içerideki yönetimsel boşluktan kaynaklandığı vurgulanıyor. Siber güvenlik uzmanları ve istihbarat analizleri, merkezi bir komuta yapısı olmadan bu tesislerin teknolojik altyapısının sabotajlara açık hale gelebileceğine dikkat çekiyor. Yeraltı şehirlerindeki askeri personelin sadakati ve lojistik akışın devamlılığı, Tahran’daki siyasi kördüğümün çözülmesine doğrudan bağlı görünüyor. Devletin nükleer varlıklarının bir iç hesaplaşma aracına dönüşmesi ihtimali, uluslararası denetçilerin ve bölge ülkelerinin en büyük endişesi olarak kayıtlara geçiyor.

İran, bin yıllık devlet tecrübesi ile modern ideolojik yapısı arasındaki en sert kırılmayı yaşıyor. Halef belirlenene kadar devam edecek olan bu kaos süreci, sadece İran’ın iç siyasetini değil, Orta Doğu’daki tüm vekalet savaşlarını ve enerji jeopolitiğini kökten değiştirme potansiyeli taşıyor. Devletin nükleer ve askeri kapasitesinin hangi kanadın elinde kalacağı, bölgedeki yeni güç dengelerinin ana belirleyicisi olacak.

Kaynak: Haberim.com.tr