Okumayı teşvik etmeye çalışırken onu dar bir alana hapsettiğimiz oluyor. Niyet iyi: daha çok kitap, daha düzenli okuma. Fakat yöntem çoğu zaman okumayı bir göreve çeviriyor. Kitap okuma sınavlarıyla zorla okumalara yöneliyoruz. Bu bir eleştiri değil, bir mecburiyet ifadesi.

Gerçeklik açık: ekran hayatın içinde. “Kaldıralım” demek mümkün değil; yok saymak da çözüm üretmiyor. Bu yüzden mesele kitap ile ekranın rekabeti değil, temas kurma biçimi. Çocukların gündelik deneyimi değişti; metinlerin ritmi ise çoğu zaman aynı kaldı. Dolayısıyla kitaplarda da suç yok değil.

Madem ekrandan uzaklaşamıyoruz, o hâlde neden kitabın içine ekranı ya da ekranın içine kitabı koyamıyoruz? Neden ortaya bir karışım çıkaramıyoruz? Karekod okutmalar bir girişim oldu ama devamı gelmedi, gelişemedi.

Kitaplar bizim çocukluğumuzun kitaplarıyla büyük ölçüde aynı. Karakterler benzer, mekânlar benzer, çatışmalar benzer. İyiler hep iyi, doğrular hep net. Bu tek yönlülük, ekran karşısında büyüyen çocuk için giderek yapay kalıyor. Benzer bir sorun çizgi filmlerde de hissediliyor; televizyon olmasa çoğu çoktan raflara kalkmış olurdu.

Her anlamda günümüz gerçekliği ile kitapların arasındaki makas açılmaya devam ediyor. Bu makas, yalnızca “Uzun süre ekran başında kalmak göz sağlığını bozar.” gibi dar uyarılarla kapanacak gibi görünmüyor. Güncelleme, içerikte ve anlatımda olmalı. Metnin dünyası bugünün deneyimine temas etmeli. Hibrit anlatılar, güncel davranışların kurguya girmesi, okurun metinde kalmasını sağlayan yeni yapılar… Amaç, kitabın ekranla yarışması değil; okurun zihninde yer açması.

Bu yazıyı, haftanın okuma kitabında Ankara’da yağan bir kar anlatıldıktan sonra çocukların “İyi ama burada kar yağmadı ki” tepkisi üzerine kaleme aldım. Ankara örneği sebebiyle bizim sınıf şanslıydı; ancak aynı kitabı başka şehirlerde okuyan çocuklar bizim kadar metnin içine girebilecek mi? Bu basit örnek bile, çocukların daha geniş bir deneyim alanına temas eden metinlere ihtiyaç duyduğunu gösteriyor. Üstelik büyük örneklem için uzağa gitmeye de gerek yok zira hemen karşımızda duruyor: Ekran.