Cahildim, dünyanın rengine kandım.

Hayale aldandım, boşuna yandım.

Seni ilelebet benimsin sandım.

Ölürüm sevdiğim, zehirim sensin.

Evvelim sen oldun, ahirim sensin.

Her sabah manşetlerde ya da internet sayfalarında aynı haberlerle uyanıyoruz: “Şu şarkıcı gözaltında, bu türkücü uyuşturucu operasyonunda yakalandı.” Gece yarısı evinden alınan sanatçı, idrar örneği, kan örneği, saç örneği… Maalesef günümüzün “topluma örnek olması gereken” sözde sanatçılarının büyük bir kısmı bu tabloda yer alıyor. Elbette ki işini gerçekten dürüstçe yapan, alın teriyle sanat üreten değerli isimleri tenzih ediyorum. Ancak bu durum, sadece sanat dünyasının değil, toplumun genelinde yaşanan değer erozyonunun ve yozlaşmanın acı bir yansımasıdır.

Bizim sanatçılarımız vardıGörsel

Neşet Ertaş’tan Barış Manço’ya, Münir Özkul’dan Adile Naşit’e kadar bu toprakların çocuklarına “abi”, “baba” ya da “ana” diye hitap ettiğimiz sanatçılarımız hayatında karanlık noktalar yoktu. Onların damarlarında yasaklı maddeler değil; memleket sevdası, nota tınıları ve insan sevgisi dolaşırdı.

Bu sanatçılar halkın denetimine tâbiydi. En büyük laboratuvarları halkın vicdanıydı. Yanlış bir hareket yaptıklarında polisten önce halkın ayıplamasından çekinirlerdi. Sahneye çıkarken kıyafetiyle, duruşuyla, konuşmasıyla, Türkçeyi kullanışıyla bile seyircisine saygı gösterirlerdi. Seyirci onlar için sadece bilet alan bir “tüketici” değil, baş tacı ettikleri, karşısında ezildikleri bir emanetti. Sahne, sanatçının üstünlük kurduğu bir kürsü değil; halkın gönül sofrasına misafir olduğu bir meydandı.

Müsaade ederseniz ceketimi çıkarabilir miyim?

Türk müzik tarihinin en mütevazı ve en devasa sahnelerinden biri, Bozkırın Tezenesi Neşet Ertaş’a aittir. Konser sırasında sıcağın da etkisiyle terlediğinde, ceketini çıkarmadan önce dinleyicilere dönüp sorardı: “Efendim, havalar çok sıcak… Müsaade ederseniz ceketimi çıkarabilir miyim?” Bu cümle, sadece bir nezaket ifadesi değildi. Anadolu irfanında “rızalık” kavramının en zarif yansımasıydı. Neşet Ertaş, seyirciyi kendi evinin sahibi, kendini ise o evin hizmetkârı olarak görürdü. Ceket çıkarma izni istemek, “Sizin huzurunuzda kılık kıyafetimi gevşeterek size saygısızlık etmek istemem” demenin en ince yoluydu. Bu, dinleyicisine kendi ifadesiyle “ayaklarının türabı (tozu toprağı)” olduğu halkına duyduğu derin hürmetin göstergesiydi.

Bizim sanatçılarımız vardı

Zeki Müren’lerden Orhan Gencebay’lara, Ferdi Tayfur’lardan Barış Manço’lara, Edip Akbayram’lardan Aşık Mahzuni Şerif’lere kadar daha niceleri… Hepsi halkın içinden gelmiş, sahnede edebi ve saygıyı en üst perdeden tutan isimlerdi. Onlar için sahne bir “meydan” ve “huzur” yeriydi. Seyirciyi “velinimet” kabul ettikleri için arkalarını dönmez, izin almadan hareket etmezlerdi.

Onların “temizliği” kimyasal testlerle değil, halkın gönül terazisinde ölçülürdü. Geriye bıraktıkları şey kan örnekleri ya da hastane kayıtları değil; pırıl pırıl plaklar, siyah-beyaz filmler ve dilden dile dolaşan beyefendilik hanımefendilikle hikâyeleriydi. Eğer bugün bir inceleme yapılacaksa, bu ancak onların gönül tellerinden alınan “sevgi örneği” ile mümkün olabilirdi.

Günümüzde sanatçıları!

Günümüz popüler kültüründe ise popülerlik çoğu zaman “aykırılık”, “skandal” ve “olay çıkarmak” üzerinden devşiriliyor. Sahne performansları dev ışık şovları, yüksek desibel ve anlaşılmaz hareketlerle dolu. Bazı sanatçılar terlikle, şortla çıkıyor; ağzına geleni söylüyor, Türkçeyi katlediyor, hatta küfür ediyor. Seyirciyi “ayak takımı” gibi gören, “Ben sanatçıyım, özgürlüğüm, istediğimi giyerim, istediğimi söylerim, gerekirse çıplak da çıkarım” mantığıyla hareket edenler çoğalıyor.

“Sanat” adı altında mayamızın bozulmasına, değerlerimizin aşındırılmasına çalışılıyor. Ancak Anadolu insanının mayası sağlamdır. Bu toprakların asırlık irfanı, birkaç neslin hevesiyle yok olmaz.

Gerçek miras

Bizim sanatçılardan geriye kalan, askıda asılı ceketler ya da tozlu raflardaki plaklar değil; o nezaket, o mütevazılık ve o lekesiz duruştur. Onlar “sanatçı” olmayı önce “insan” olmanın bir alt dalı olarak gördüler. Saç tellerinden şüphe edilen değil, bir saç teli için dünyaları feda eden şarkıların ve filmlerin sahipleriydiler.

Bugün o ceketler belki askıda, o plaklar belki tozlu raflarda; ama o nezaket ve o lekesiz duruş, bu toprakların en kıymetli hazinesi olarak yaşamaya devam ediyor. Onlar, analiz edilmeye muhtaç “numuneler” değil; taklit edilmesi gereken gerçek numuneler, örnek alınacak şahsiyetlerdi.

Halkın vicdanında hâlâ “Müsaade ederseniz ceketimi çıkarabilir miyim?” diye soran o ince ses yankılanıyor. Belki de asıl mesele, yeni neslin bu sese kulak vermesinde yatıyor ne dersiniz?

Kalın sağlıcakla… Allah’a emanet olun.